Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών

Τι είναι το Σύνδρομο των Πολυκυστικών Ωοθηκών

Περίπου μία στις πέντε γυναίκες της αναπαραγωγικής ηλικίας έχουν κάποιες πολύ μικρές κύστες στις ωοθήκες τους. Στην πλειοψηφία αυτών των γυναικών το εύρημα αυτό δεν θα προκαλέσει κανένα πρόβλημα. Ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό θα συνοδευτεί με κάποια διαταραχή στα επίπεδα ορμονών που παράγονται από τις ωοθήκες που μπορεί να οδηγήσουν σε ορισμένα ενοχλητικά συμπτώματα ή ακόμα και υπογονιμότητα. Τότε πλέον θα μιλάμε για το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών που συνήθως απαιτεί κάποια ειδική θεραπεία.

Φυσιολογία των ωοθηκών (Γονιμοποίηση, κύκλος γυναίκας)

Όλες οι γυναίκες γεννιούνται με δύο ωοθήκες που βρίσκονται πλαγίως και προς τα πίσω της μήτρας.

Η κύρια λειτουργία των ωοθηκών είναι η παραγωγή των ωαρίων και η έκκριση ορμονών. Στη γέννηση, οι ωοθήκες περιέχουν χιλιάδες ωάρια. Κάθε ωάριο περιβάλλεται από πολλά κύτταρα και όλη αυτή η συνάθροιση κυττάρων μαζί με το ωάριο σχηματίζουν το ωοθυλάκιο. Κάθε μήνα, στις γυναίκες με κανονική περίοδο και κανονική ωορρηξία, ένα από αυτά τα ωοθυλάκια, κάτω από την επίδραση της ωοθηλακιοποιητικής ορμόνης (FSH) θα μεγαλώσει μέχρι μεγέθους περίπου είκοσι χιλιοστών σε διάμετρο συσσωρεύοντας κυρίως υγρό μέσα σ'αυτό παίρνωντας το σχήμα μιάς φουσκάλας. Όταν πλησιάσει το μέγεθος των δύο εκατοστών, αυτό συνήθως σπάει και απελευθερώνει το ωάριο, και τό συμβάν αυτό ονομάζεται ωορρηξία. Το ωάριο τότε θα περάσει στις σάλπιγγες και θα προχωρήσει προς την μήτρα. Εάν σεξουαλική επαφή έχει συμβεί σε αυτήν την περίοδο, τότε η γονιμοποίηση του ωαρίου από ένα σπερματοζωάριο συμβαίνει σε αυτό το σημείο. Αν η γονιμοποίηση πραγματοποιηθεί, τότε το γονιμοποιημένο ωάριο (ή αυγό) που από εδώ και μπρος αποτελεί το έμβρυο συνεχίζει την πορεία του μέσω της σάλπιγγας προς την μήτρα. Όταν φτάσει στη μήτρα εμφυτεύεται στο ενδομήτριο, δηλαδή στην εσωτερική επιφάνεια της μήτρας και αναπτύσσεται σε κύημα (το κύημα εκτός από το έμβρυο περιλαμβάνει και όλους τους άλλους ιστούς που το περιβάλλουν και το υποστηρίζουν όπως αμνιακο σάκο, πλακούντα κ.ά). Εάν δεν υπάρξει γονιμοποίηση του ωαρίου, τότε οι ανώτερες στοιβάδες του ενδομητρίου θα αποπέσουν δεκατέσσερις ημέρες μετά την ωορρηξία. Το ενδομήτριο και οι αλλαγές που υφίσταται κατά το μηνιαίο κύκλο της γυναίκας εξαρτάται άμεσα από τις ορμόνες που απελευθερώνονται από τις ωοθήκες σαν αποτέλεσμα της φυσιολογικής ωρίμανσης των ωοθηλακίων. Αν αυτη η λειτουργία διαταραχθεί, θα επηρεάσει σαν συνέπεια τον φυσιολογικό κύκλο της γυναίκας.

Τι συμβαίνει στις γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες

Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών πιστεύεται ότι σχετίζεται με μία ανικανότητα των ωοθηκών να παράγουν ορμόνες σε σωστές αναλογίες. Η υπόφυση ευαισθητοποιείται από τις διαταραχές των επιπέδων των ωοθηκικών ορμονών και εκλύει μη φυσιολογικά επίπεδα ωοθηλακιοποιητικής (FSH) και ωχρινοποιητικής ορμόνης (LH). Αυτό οδηγεί στη διαταραχή της ωρίμανσης τών ωοθηλακίων που παρ'ολο που αναπτύσσονται παραμένουν ανώριμα και δύσκολα συνήθως φτάνουν σε ωορρηξία. Αυτό με τη σειρά του θα δώσει πολλά από τα συμπτώματα που χαρακτηρίζουν τις πολυκυστικές ωοθήκες μεταξύ των οποίων και τις διαταραχές της περιόδου.

Η ινσουλίνη, η βασικότερη ορμόνη που ρυθμίζει τα επίπεδα γλυκόζης στό αίμα, φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη παθογένεια του συνδρόμου των Πολυκυστικών Ωοθηκών. Εχει παρατηρηθεί ότι γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες παράγουν αυξημένα ποσά ινσουλίνης ή η ινσουλίνη που παράγουν είναι λιγότερο ενεργή απ' ότι συνήθως. Εικάζεται ότι η ινσουλίνη διαταράσει τη φυσιολογική ωρίμανση των ωοθηλακίων και επομένως την ωορρηξία. Οι διαταραχές επίσης της ινσουλίνης φαίνεται να είναι υπεύθυνες γιά τη δυσκολία αυτών των γυναικών πολλές φορές να χάσουν βάρος ενώ αντιθέτως να παίρνουν ευκολότερα. Οι γυναίκες επίσης αυτές με πολυκυστικές ωοθήκες, έχουν αυξημένη πιθανότητα να αναπτύξουν σακχαρώδη διαβήτη ( ασθένεια όπου τα επίπεδα της γλυκόζης είναι ιδιαίτερα αυξημένα).

Συμπτώματα του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών

Τα συμπτώματα των πολυκυστικών ωοθηκών μπορεί να είναι παρόντα από τα πρώτα χρόνια μετά την έναρξη της περιόδου μιάς γυναίκας ή να ακολουθήσουν αργότερα. Τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν σε ένταση από γυναίκα σε γυναίκα και περιλαμβάνουν: Διαταραχές της περιόδου. Η παραγωγή ορμονών σε μη σωστές αναλογίες από τις δύο ωοθήκες και από την υπόφυση μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα διαταραχή της ωορρηξίας ή αναστολή της ωορρηξίας εξ'ολοκλήρου. Η περίοδος τότε μπορεί να γίνει ακανόνιστη που να συνεπάγεται πολλές φορές απώλεια αίματος πολύ μεγαλύτερη από τη συνηθισμένη. Η περίοδος επίσης μπορεί να συμβαίνει μετά από μεγάλα διαστήματα περισσότερο των σαράντα ημερών ή μπορεί και να μη συμβαίνει καθόλου. Ένα μικρό ποσοστό των γυναικών αναφέρει επίσης πόνο στην κάτω κοιλία που μπορεί να σχετίζεται με το αποτέλεσμα των ορμονών στη ροή του αίματος δια μέσου των πυελικών φλεβών.

Υπογονιμότητα

Η διαταραχή της ωορρηξίας συνήθως σημαίνει μεγαλύτερη δυσκολία να επιτευχθεί η εγκυμοσύνη. Αν επιπλέον ωορρηξία δεν συμβαίνει καθόλου, τότε κάποια φαρμακευτική αγωγή είναι απαραίτητη για να επιτευχθεί κύηση. Επομένως γυναίκες με ακανόνιστους κύκλους που επιθυμούν να τεκνοποιήσουν θα έχουν καλύτερες πιθανότητες αν ο κύκλος τους επανέρθει στα φυσιολογικά πλαίσια. Αυξημένη συχνότητα αυτόματων αποβολών. Η αυτόματη αποβολή είναι ένα ατυχές γεγονός που για τα περισσότερα ζευγάρια συμβαίνει χωρίς να υπάρχει κανένας προδιαθεσικός παράγοντας. Όσον αφορά όμως το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών οι γυναίκες που έχουν αυτό το πρόβλημα έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο αυτόματης αποβολής. Αυτό φαίνεται να σχετίζεται με τα υψηλά επίπεδα της ωχρινοποιητικής ορμόνης (LH) που παρεμποδίζουν τη σωστή ωρίμανση του ωαρίου μέσα στο ωοθυλάκιο και ίσως και την εμφύτευσή του εμβρύου στη μήτρα της μητέρας.

Αυξημένη τριχοφυία και ακμή

Μία από τις ορμόνες που εκκρίνονονται από τις ωοθήκες σε όλες τις φυσιολογικές γυναίκες είναι και η τεστοστερόνη, η οποία είναι η πιο χαρακτηριστική «ανδρική ορμόνη». Η ορμόνη αυτή κυκλοφορεί τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες αλλά σε πολύ μικρότερες ποσότητες. Αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης στις γυναίκες μπορεί να προκαλέσουνε ακμή στο πρόσωπο ή στην πλάτη ή ανεπιθύμητη τριχοφυία στο πρόσωπο, στο στήθος, στα χέρια και στα πόδια. Στις γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών τα επίπεδα της τεστοστερόνης είναι πολύ χαμηλότερα από αυτά που βρίσκονται στους άνδρες. Ωστόσο είναι καμιά φορά υψηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα στις γυναίκες. Η ορμονική διαταραχή που χαρακτηρίζει το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών στις γυναίκες επιδεινώνεται με την αύξηση του σωματικού βάρους και παρατηρείται πολύ πιο συχνά στις γυναίκες οι οποίες είναι παχύσαρκες από εκείνες που έχουν το σωστό βάρος για το ύψος τους.

Μακροχρόνια προβλήματα υγείας που σχετίζονται με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών

Καρδιοαγγειακή Νόσος

Οι παχύσαρκες γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών διατρέχουν επίσης μεγαλύτερο κίνδυνο από τις άλλες γυναίκες για καρδιοαγγειακή νόσο. Αυτό σχετίζεται με το γεγονός ότι το υπέρβαρος σχετίζεται με υψηλή αρτηριακή πίεση και αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης που αποτελούν διαθέσιμους παράγοντες. Δίαιτα υψηλή σε φυτικές ίνες και χαμηλή σε λίπος και σε ζάχαρα από νεαρή ηλικία μπορεί να βοηθήσει να ελαττωθούν αυτοί οι κίνδυνοι, όπως επίσης και η διακοπή του καπνίσματος. Σακχαρώδης διαβήτης Γυναίκες επίσης με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από άλλες γυναίκες να αναπτύξουν αργότερα στη ζωή τους διαβήτη. Το υπέρβαρος σχετίζεται με αδυναμία του σώματος να μεταβολίσει ικανοποιητικά το ζάχαρο και φαίνεται ότι οι γυναίκες με το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών έχουν κάποια γενετική τάση προς τη νόσο αυτή. Η απώλεια βάρους και περιορισμός στην κατανάλωση υδατανθράκων θα έχουν κάποια προστατευτική επίδραση.

Ατυπη υπερπλασία του ενδομητρίου και καρκίνος του ενδομητρίου

Παρόλα αυτά αν και ο κίνδυνος είναι σχετικά πολύ μικρός οι γυναίκες με λίγες ή απούσες περιόδους διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από τις άλλες γυναίκες χωρίς αυτό το πρόβλημα, για καρκίνο του ενδομητρίου. Προδιαθεσικός παράγοντας στον καρκίνο του ενδομητρίου αποτελεί η υπερπλασία του ενδομητρίου που συμβαίνει όταν αυτό δεν αποπίπτει σε πυκνά χρονικά διαστήματα, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των κανονικών περιόδων. Ωστόσο πιστεύεται ότι μόλις τρεις με τέσσερις περιόδους το χρόνο είναι αρκετές για να απαλείψουν αυτόν τον κίνδυνο. Δεν υπάρχει καμία συσχέτιση των κυστών που παρουσιάζονται στις πολυκυστικές ωοθήκες με τον καρκίνο των ωοθηκών. Όσον αφορά τις μικρές κύστες οι οποίες διαγνώσκονται υπεριχογραφικά στις γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες αυτές δεν θα αυξηθούν σημαντικά σε μέγεθος. Στην πραγματικότητα θα εξαφανιστούν για να αντικατασταθούν από άλλες παρόμοιες κύστες παρόμοιου μεγέθους. Παραμένουν μικρές, συνήθως όχι πολύ μεγαλύτερες από οκτώ χιλιοστά, και δεν απαιτούν καμία χειρουργική αντιμετώπιση. Μεγαλύτερες κύστες που φτάνουν στα πέντε εκατοστά δεν σχετίζονται με πολυκυστικές ωοθήκες αλλά είναι αυτές που μπορεί να απαιτήσουν χειρουργική αντιμετώπιση.

Διαγνωση

Ο γιατρός γιά να θέσει τη διάγνωση του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών θα ρωτήσει σχετικά με προβλήματα υγείας σε σας ή στην οικογένεια σας και πληροφορίες γιά τον κύκλο σας.

Εκτος από τη φυσική εξέταση μπορεί να ζητήσει και εργαστηριακές εξετάσεις που θα περιλαμβάνουν επίπεδα ορμονών και σακχάρου.

Η υπερηχογραφική εξέταση μπορεί να δείξει τη χαρακτηριστική εικόνα τών πολυκυστικών ωοθηκών με πολλές μικρές κύστες μεγέθους περίπου 8 χιλιοστών που διατάσσονται στην περιφέρεια της ωοθήκης. Το εύρημα αυτό μπορεί να υπάρχει χωρίς να συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα.

Αντιμετώπιση

Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών αποτελεί μιά μακροχρόνια κατάσταση που όμως τα συμπτώματα και οι πιθανές επιπλοκές του μπορούν να αντιμετωπιστόυν με διάφορα μέσα. Η θεραπεία βασίζεται στα συμπτώματα και στην επιθυμία ή όχι γιά εγκυμοσύνη στο εγγύς μέλλον.

Αλλαγές στο τρόπο ζωής

Το κλειδί γιά την αποτελεσματική αντιμετώπιση των πολυκυστικών ωοθηκών φαίνεται να είναι η ελάττωση των επιπέδων της ινσουλίνης. Η καθημερινή άσκηση βοηθά στη καύση της γλυκόζης από τα μυικά κύτταρα χωρίς την ανάγκη ινσουλίνης ελαττώνοντας έτσι τα επίπεδα της. Η απώλεια βάρους επίσης μπορεί να συμβάλει στη μείωση των επιπέδων ινσουλίνης βοηθώντας την ωορρηξία να ξαναρχίσει.

Περιορισμός των υδατανθράκων (ζυμαρικά, ψωμί, πατάτες γλυκά) θα βοηθήσει στην ελάττωση των επιπέδων ινσουλίνης και βελτίωση των συμπτωμάτων του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών.

Ιατροφαρμακευτική αγωγή

Αυτή εξαρτάται από τα συμπτώματα και τις προτεραιότητες της γυναίκας που έχει σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Μερικές γυναίκες μπορεί να τους δωθούν φάρμακα που ελαττώνουν τα επίπεδα ινσουλίνης. Στις γυναίκες με διαταραχές της περιόδου που δεν έχουν καμία επιθυμία να τεκνοποιήσουν στο εγγύς μέλλον το αντισυλληπτικό χάπι προσφέρει την πιο εφικτή λύση. Το χάπι θα προσφέρει έναν κανονικό κύκλο (παρόλα αυτά τεχνητό) και φυσιολογική απώλεια αίματος κάθε μήνα. Γυναίκες οι οποίες δεν θέλουνε να χρησιμοποιήσουνε το αντισυλληπτικό χάπι μπορεί να τους συστήσει ο γιατρός τους θεραπεία που βασίζεται πάνω σε προγεσταγόνο χάπι που συνήθως παίρνεται για δώδεκα η και περισσότερες μέρες σε κάθε κύκλο. Μερικά αντισυλληπτικά χάπια επίσης μπορούν να βοηθήσουν στο περιορισμό της τριχοφυίας. Ο γιατρός μπορεί επίσης να συνταγογραφήσει φάρμακα που ελαττώνουν την αύξηση των νέων τριχών. Ωστόσο πιό θεαματικά αποτελέσματα έχουν οι κοσμιτικές θεραπείες ( ηλεκτρόλυση, laser κ.ά).

Οι γυναίκες με πρόβλημα υπογονιμότητας που ενδιαφέρονται να κάνουν παιδιά και έχουν διαταραγμένη ωορρηξία μπορεί να τους δωθούν φάρμακα που προκαλούν ωορρηξία

Ορμόνες που ρυθμίζουν την αναπαραγωγική λειτουργία στη γυναίκα

Ορμόνες είναι χημικές ουσίες που παράγονται από κάποια ειδικά όργανα, τούς αδένες, που έχουν την ιδιότητα να ρυθμίζουν τη λειτουργία άλλων οργάνων μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Ορισμένες ορμόνες έχουν την ιδιότητα να ρυθμίζουν την περίοδο και την γονιμότητα στη γυναίκα, τη παραγωγή σπερματοζωαρίων στον άνδρα καθώς και την σεξουαλική επιθυμία και στα δύο φύλα. Τα επίπεδα αυτών των ορμονών διαφέρουν μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Οι ορμόνες που παίζουν σπουδαίο ρόλο στην αναπαραγωγική λειτουργία της γυναίκας είναι οι ακόλουθες:

Η ωοθηλακιοποιητική ορμόνη (FSH) και η ωχρινοποιητική ορμόνη (LH) εκρίνονται από ένα μικρό αδένα στη βάση του εγκεφάλου που ονομάζεται υπόφυση. Οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν την ανάπτυξη των ωοθηλακίων και την ωορρηξία.

Η ωχρινοποιητική ορμόνη (LH) είναι υπεύθυνη γιά την πρόκληση της ωορρηξίας.

Αυτές οι ορμόνες ελέχοντας την ανάπτυξη των ωοθηλακίων και την ωορρηξία, ελεγχουν και την παραγωγή των ορμονών που παράγονται από την ωοθήκη και εξαρτώνται από αυτές τις λειτουργίες.

Τα οιστρογόνα παράγονται από τις ωοθήκες και η έκλυση τους επιταχύνεται κατά την ανάπτυξη των ωοθηλακίων. Τα οιστρογόνα διεγείρουν το ενδομήτριο να αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια του κάθε κύκλου της γυναίκας.

Η προγεστερόνη παράγεται και αυτή κυρίως από τις ωοθήκες και η παραγωγή της επιταχύνεται κυρίως μετά την ωορρηξία. Η προγεστερόνη βοηθά το ενδομήτριο να διογκωθεί και να προετοιμαστεί για πιθανή εμφύτευση του εμβρύου.

Τα ανδρογόνα δεν παράγονται μόνο από τους όρχεις άλλα επίσης από τις ωοθήκες και τα επινεφρίδια ( μικροί αδένες πάνω από τα νεφρά). Στις γυναίκες το μεγαλύτερο μέρος τους χρησιμοποιήται σαν υπόστρωμα γιά να παράγει τις καρ'εξοχήν γυναικείες ορμόνες τα οιστρογόνα.

Λεξιλόγιο

Ενδομήτριο: Η στοιβάδα κυτάρων που καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια της μήτρας.

Σπερματοζωοάρια: Είναι κάποιο εξειδικευμένα κύταρα του άνδρα που περιέχονται στο ανδρικό σπέρμα και όταν γονιμοποιήσει το ωάριο μπορει να εξελλιχθεί σε έμβρυο.

Υπόφυση: Ενας αδένας στη βάση του κρανίου που παράγει σημαντικές ορμόνες μεταξύ τ.ων οποίων και την ωοθηλακιοποιητική (FSH) και την ωχρινοποιητική ορμόνη (LH).

Ωάριο: Είναι κάποιο εξειδικευμένο κύταρο της γυναίκας που περιέχεται στις ωοθήκες ( γιά ευκολία μπορεί κανείς να το φανταστεί σαν αυγό) που όταν γονιμοποιήθει από το σπερματοζωοάριο μπορει να εξελλιχθεί σε έμβρυο.

Ωοθηλάκιο: Ο σχηματισμός που διαμορφώνεται από τη συνάθροιση κυττάρων που περιβάλλει κάθε ωάριο μέσα στην ωοθήκη.

Ωοθηλακιοποιητική ορμόνη (FSH): Εκρίνεται από την υπόφυση και όπως αποκαλύπτει τό όνομα της βοηθά στην ωρίμανση των ωοθηλακίων.

Ωορρηξία: Η απελευθέρωση του ωαρίου από τις ωοθήκες.

Ωχρινοποιητική ορμόνη (LH) Εκρίνεται από την υπόφυση και είναι υπεύθυνη γιά την πρόκληση της ωορρηξίας.

Από το φυλλάδιο Fertility Care Organon